Infographic over de impact van KOPP/KOV
Leestip
'Leven met een psychisch zieke ouder' van Sandra van Gameren
Animatie Breinbijsluiter
‘Wat ik nodig had gehad als kind? Ik heb me wel eenzaam gevoeld. Het blijft toch je vader, hè, ook al is hij verslaafd. Hij kon zo charmant zijn tegen anderen, ook mijn beste vriendin kon mijn verhalen bijna niet geloven. Gelukkig heb ik een heel sterke band met mijn broer en met mijn moeder. Maar ik had heel graag contact gehad met leeftijdsgenoten in vergelijkbare situaties, had graag meer tools gekregen om hiermee om te gaan.’ - Renske (20)
‘Dat vraagt om een goede luisteraar. Je moet als toehoorder – of je nu leerkracht op school of buurvrouw bent – geen conclusies gaan trekken of oordelen vellen over de ouders. Anders ben je deze kinderen meteen kwijt. Kinderen en ouders zijn meer geholpen met een uitgestoken hand.’
Van Gameren ziet hoe het kinderen helpt om hierover met leeftijdsgenoten in gesprek te gaan. ‘Die herkenning, ik ben niet de enige, is zo belangrijk. Dat is de kracht van preventieve groepen.’ Informeer ouders over de hulp die er is voor hun kinderen. Dat is niet makkelijk. Niet alleen de kinderen schamen zich, maar ouders ook. Ze voelen zich kwetsbaar; ze kunnen niet de ouders zijn die ze hadden willen zijn.’
Impact
Hoe jonger de kinderen in het gezin, hoe groter de impact, weet ze. ‘We weten inmiddels ook dat baby’s stress kunnen hebben als ze niet op tijd gevoed of getroost worden. De responsiviteit van de ouder is zo belangrijk, ook voor de hechting. De kans dat die responsiviteit bij een ouder met psychische problemen onder druk staat, is natuurlijk groot. Hoe jonger het kind, hoe groter de kans dat het zelf later klachten zal ontwikkelen.’
De duur van de situatie, de hevigheid van de problematiek. Het speelt allemaal een rol bij de impact. Van Gameren: ‘Stel, je bent 9 jaar en je had tot voor kort twee gezonde ouders. Dan wordt je moeder ernstig ziek, ze krijgt een depressie of psychotische wanen. Dat zet natuurlijk alles op z’n kop. Alles wat vertrouwd was, verdwijnt. Dat is een rouwproces. Maar die eerste jaren dat het fijn was thuis, die neem je ook mee, ook die hebben je gevormd.’
Sandra is zelf opgegroeid bij haar grootouders, vertelt ze. ‘Mijn moeder werd opgenomen toen ik 3 was, mijn vader zag ik in het weekend en hij kwam elke avond eten. Die stabiliteit is mijn redding geweest.’ Het belang van die stabiliteit, van het netwerk is groot, benadrukt ze.
‘Deze kinderen voelen zich vaak alleen en schamen zich voor de situatie thuis. Het is zo belangrijk dat ze iemand in hun omgeving hebben die hen ziet.’
Stigma
Hoewel de aandacht voor psychische problemen de afgelopen jaren flink is gegroeid, is er nog steeds sprake van een groot stigma. Kinderen worden gepest of zijn niet welkom bij klasgenootjes thuis nadat bekend werd dat de ouder een psychose heeft gehad. ‘Heel schrijnend. Een moeder met kanker vinden we allemaal heel erg, maar een psychische ziekte? Dat is toch een beetje eng.’ Ze hoopt dat professionals in onderwijs en opvang hier oog voor hebben en met ouders in gesprek durven te gaan.
Plezier
Kinderen reageren verschillend op een onvoorspelbare thuissituatie. ‘Als klein kind weet je niet beter. Deze kinderen zijn soms bang dat de situatie aan hen ligt, dat zij papa of mama verdrietig maken.’ Daarom is het volgens de psycholoog belangrijk dat kinderen te horen krijgen dat de ouder ziek is. ‘Kinderen moeten weten dat ze geen schuld aan de situatie hebben. En dat ze papa of mama niet kunnen opvrolijken.’ Kinderen durven soms uit schuldgevoel zelf geen plezier te maken, ziet ze. ‘Maar ook als hun ouder bijvoorbeeld veel huilt, verdrietig of heel somber is, mogen kinderen genieten van het leven. Daar doen ze hun ouder juist een plezier mee.’
Schaamte over de schaamte
Hoe ouder de kinderen, hoe meer vragen, ziet Van Gameren. Vragen als: wordt mijn ouder ooit nog beter? Hoe ga ik hier mee om? Kan ik het ook krijgen? ‘Oudere kinderen hebben goed door dat de situatie thuis anders is dan bij andere kinderen. Daar is minder onrust, minder chaos, meer plezier. Geen kind wil anders zijn.’ Schaamte en eenzaamheid zijn belangrijke onderwerpen in de KOPP-groepen die Van Gameren begeleidt. ‘Ouders worden soms heel dik door bepaalde medicijnen, gedragen zich vreemd of komen onder invloed naar het schoolplein. Daar schamen kinderen zich dan voor, maar ook voor die schaamte schamen ze zich. Dat is altijd heel dubbel. De loyaliteit van kinderen richting ouders is groot.’
Het aantal kinderen in Nederland dat opgroeit met een ouder met psychische problemen en/of verslaving is groot. Trimbos-instituut schat dat ruim 900.000 kinderen hier mee te maken heeft. Uit onderzoek is ook bekend dat deze kinderen 2 tot 4 keer meer kans dan andere kinderen hebben om zelf ook psychische problemen of een verslaving te ontwikkelen. Als een van de ouders een stemmings- of angststoornis heeft, is de kans 65 procent dat het kind daar voor het 35e levensjaar ook last van krijgt. Ook het risico op verwaarlozing en kindermishandeling in deze gezinnen is - door alle stress en soms ook andere problemen - groter.
Ze blijven soms langer op school hangen. Stellen naar huis gaan soms liever uit. Wat treffen ze vandaag thuis aan? Zijn de gordijnen nog dicht, zit de deur nog op slot? Ligt mama nog in bed? Is ze boos of verdrietig? Staan er overal lege flessen? Psycholoog Sandra van Gameren weet uit eigen ervaring - haar moeder was psychiatrisch patiënt en langdurig opgenomen - hoeveel impact een ouder met psychische problemen heeft. Ze schreef in 2006 het boek 'Leven met een psychisch zieke ouder' en ze leidt groepen voor deze kinderen. Het is inmiddels haar missie om aandacht voor deze kinderen en gezinnen te vragen. Ze weet als geen ander hoe belangrijk de omgeving van deze kinderen kan zijn. Een gezonde ouder - als die in beeld is - speelt een grote rol, maar ook professionals op school of kinderopvang kunnen het verschil maken.
Veel stress
Kinderen met een psychisch zieke ouder (KOPP) of een ouder met verslavingsproblemen (KOV) groeien bijna altijd op met veel stress. Ze leren vaak van kleins af aan om alert te zijn, zegt Van Gameren. Elke verslaving, elke psychische ziekte is anders, maar overeenkomsten zijn er wel. Met onvoorspelbaarheid als rode draad. ‘Het is soms chaos in het gezin, maar niet altijd. Er zijn meestal goede en slechte perioden.’
•••••••••••••••••••
Sandra van Gameren
Psycholoog en schrijfster van het boek 'Leven met een psychisch zieke ouder'
‘Mijn broer en ik moesten eigenlijk toen we klein waren al op onze tenen lopen. Onze moeder heeft een bipolaire stoornis en is heel gevoelig voor prikkels, bij kleine geluidjes schoot ze soms al uit haar slof. De eerste keer dat ze opgenomen werd, was ik 9. Ik had gelukkig een juf op school met wie ik goed kon praten.’ - Pim (18 jaar)
vorige pagina
Volgende pagina
Deel deze pagina:
'Kinderen durven soms uit schuldgevoel zelf geen plezier te maken’
Als je vader of moeder verslaafd is of psychische problemen heeft…
Je bent negen jaar en dan wordt je moeder ernstig ziek. Ze krijgt psychotische wanen. Alles wat vertrouwd was, verdwijnt. Kinderen met een ouder met psychische problemen of verslavingsproblemen groeien op in een onvoorspelbaar thuis. Wat kun je als leerkracht of pedagogisch medewerker betekenen?
Onvoorspel-baarheid is de rode draad
vorige pagina
Deel deze pagina:
Volgende pagina
Leestip
'Leven met een psychisch zieke ouder' van Sandra van Gameren
Infographic over de impact van KOPP/KOV
‘Dat vraagt om een goede luisteraar. Je moet als toehoorder – of je nu leerkracht op school of buurvrouw bent – geen conclusies gaan trekken of oordelen vellen over de ouders. Anders ben je deze kinderen meteen kwijt. Kinderen en ouders zijn meer geholpen met een uitgestoken hand.’
Van Gameren ziet hoe het kinderen helpt om hierover met leeftijdsgenoten in gesprek te gaan. ‘Die herkenning, ik ben niet de enige, is zo belangrijk. Dat is de kracht van preventieve groepen.’ Informeer ouders over de hulp die er is voor hun kinderen. Dat is niet makkelijk. Niet alleen de kinderen schamen zich, maar ouders ook. Ze voelen zich kwetsbaar; ze kunnen niet de ouders zijn die ze hadden willen zijn.’
‘Wat ik nodig had gehad als kind? Ik heb me wel eenzaam gevoeld. Het blijft toch je vader, hè, ook al is hij verslaafd. Hij kon zo charmant zijn tegen anderen, ook mijn beste vriendin kon mijn verhalen bijna niet geloven. Gelukkig heb ik een heel sterke band met mijn broer en met mijn moeder. Maar ik had heel graag contact gehad met leeftijdsgenoten in vergelijkbare situaties, had graag meer tools gekregen om hiermee om te gaan.’ - Renske (20)
Impact
Hoe jonger de kinderen in het gezin, hoe groter de impact, weet ze. ‘We weten inmiddels ook dat baby’s stress kunnen hebben als ze niet op tijd gevoed of getroost worden. De responsiviteit van de ouder is zo belangrijk, ook voor de hechting. De kans dat die responsiviteit bij een ouder met psychische problemen onder druk staat, is natuurlijk groot. Hoe jonger het kind, hoe groter de kans dat het zelf later klachten zal ontwikkelen.’
De duur van de situatie, de hevigheid van de problematiek. Het speelt allemaal een rol bij de impact. Van Gameren: ‘Stel, je bent 9 jaar en je had tot voor kort twee gezonde ouders. Dan wordt je moeder ernstig ziek, ze krijgt een depressie of psychotische wanen. Dat zet natuurlijk alles op z’n kop. Alles wat vertrouwd was, verdwijnt. Dat is een rouwproces. Maar die eerste jaren dat het fijn was thuis, die neem je ook mee, ook die hebben je gevormd.’
Sandra is zelf opgegroeid bij haar grootouders, vertelt ze. ‘Mijn moeder werd opgenomen toen ik 3 was, mijn vader zag ik in het weekend en hij kwam elke avond eten. Die stabiliteit is mijn redding geweest.’ Het belang van die stabiliteit, van het netwerk is groot, benadrukt ze.
‘Deze kinderen voelen zich vaak alleen en schamen zich voor de situatie thuis. Het is zo belangrijk dat ze iemand in hun omgeving hebben die hen ziet.’
Stigma
Hoewel de aandacht voor psychische problemen de afgelopen jaren flink is gegroeid, is er nog steeds sprake van een groot stigma. Kinderen worden gepest of zijn niet welkom bij klasgenootjes thuis nadat bekend werd dat de ouder een psychose heeft gehad. ‘Heel schrijnend. Een moeder met kanker vinden we allemaal heel erg, maar een psychische ziekte? Dat is toch een beetje eng.’ Ze hoopt dat professionals in onderwijs en opvang hier oog voor hebben en met ouders in gesprek durven te gaan.
Plezier
Kinderen reageren verschillend op een onvoorspelbare thuissituatie. ‘Als klein kind weet je niet beter. Deze kinderen zijn soms bang dat de situatie aan hen ligt, dat zij papa of mama verdrietig maken.’ Daarom is het volgens de psycholoog belangrijk dat kinderen te horen krijgen dat de ouder ziek is. ‘Kinderen moeten weten dat ze geen schuld aan de situatie hebben. En dat ze papa of mama niet kunnen opvrolijken.’ Kinderen durven soms uit schuldgevoel zelf geen plezier te maken, ziet ze. ‘Maar ook als hun ouder bijvoorbeeld veel huilt, verdrietig of heel somber is, mogen kinderen genieten van het leven. Daar doen ze hun ouder juist een plezier mee.’
Schaamte over de schaamte
Hoe ouder de kinderen, hoe meer vragen, ziet Van Gameren. Vragen als: wordt mijn ouder ooit nog beter? Hoe ga ik hier mee om? Kan ik het ook krijgen? ‘Oudere kinderen hebben goed door dat de situatie thuis anders is dan bij andere kinderen. Daar is minder onrust, minder chaos, meer plezier. Geen kind wil anders zijn.’ Schaamte en eenzaamheid zijn belangrijke onderwerpen in de KOPP-groepen die Van Gameren begeleidt. ‘Ouders worden soms heel dik door bepaalde medicijnen, gedragen zich vreemd of komen onder invloed naar het schoolplein. Daar schamen kinderen zich dan voor, maar ook voor die schaamte schamen ze zich. Dat is altijd heel dubbel. De loyaliteit van kinderen richting ouders is groot.’
‘Mijn broer en ik moesten eigenlijk toen we klein waren al op onze tenen lopen. Onze moeder heeft een bipolaire stoornis en is heel gevoelig voor prikkels, bij kleine geluidjes schoot ze soms al uit haar slof. De eerste keer dat ze opgenomen werd, was ik 9. Ik had gelukkig een juf op school met wie ik goed kon praten.’ - Pim (18 jaar)
Het aantal kinderen in Nederland dat opgroeit met een ouder met psychische problemen en/of verslaving is groot. Trimbos-instituut schat dat ruim 900.000 kinderen hier mee te maken heeft. Uit onderzoek is ook bekend dat deze kinderen 2 tot 4 keer meer kans dan andere kinderen hebben om zelf ook psychische problemen of een verslaving te ontwikkelen. Als een van de ouders een stemmings- of angststoornis heeft, is de kans 65 procent dat het kind daar voor het 35e levensjaar ook last van krijgt. Ook het risico op verwaarlozing en kindermishandeling in deze gezinnen is - door alle stress en soms ook andere problemen - groter.
'Kinderen durven soms uit schuldgevoel zelf geen plezier te maken’
Ze blijven soms langer op school hangen. Stellen naar huis gaan soms liever uit. Wat treffen ze vandaag thuis aan? Zijn de gordijnen nog dicht, zit de deur nog op slot? Ligt mama nog in bed? Is ze boos of verdrietig? Staan er overal lege flessen? Psycholoog Sandra van Gameren weet uit eigen ervaring - haar moeder was psychiatrisch patiënt en langdurig opgenomen - hoeveel impact een ouder met psychische problemen heeft. Ze schreef in 2006 het boek 'Leven met een psychisch zieke ouder' en ze leidt groepen voor deze kinderen. Het is inmiddels haar missie om aandacht voor deze kinderen en gezinnen te vragen. Ze weet als geen ander hoe belangrijk de omgeving van deze kinderen kan zijn. Een gezonde ouder - als die in beeld is - speelt een grote rol, maar ook professionals op school of kinderopvang kunnen het verschil maken.
Veel stress
Kinderen met een psychisch zieke ouder (KOPP) of een ouder met verslavingsproblemen (KOV) groeien bijna altijd op met veel stress. Ze leren vaak van kleins af aan om alert te zijn, zegt Van Gameren. Elke verslaving, elke psychische ziekte is anders, maar overeenkomsten zijn er wel. Met onvoorspelbaarheid als rode draad. ‘Het is soms chaos in het gezin, maar niet altijd. Er zijn meestal goede en slechte perioden.’
•••••••••••••••••••
Sandra van Gameren
Psycholoog en schrijfster van het boek 'Leven met een psychisch zieke ouder'
Je bent negen jaar en dan wordt je moeder ernstig ziek. Ze krijgt psychotische wanen. Alles wat vertrouwd was, verdwijnt. Kinderen met een ouder met psychische problemen of verslavingsproblemen groeien op in een onvoorspelbaar thuis. Wat kun je als leerkracht of pedagogisch medewerker betekenen?
Als je vader of moeder verslaafd is of psychische problemen heeft…
Onvoorspel-baarheid is de rode draad
Animatie Breinbijsluiter